Kategoria: Miejscowości

Władysławowo świętowało w 2023 roku 60 lat uzyskania praw miejskich. Miasto jest młode, lecz historia jego powstania wykracza daleko ponad rok 1963, zanim zostało utworzone z różniących się od siebie kulturowo i urbanistycznie części i nazwane Władysławowem.

Najlepsze lata dla tego miejsca przypadły dopiero po 1919 roku, kiedy to na mocy traktatu wersalskiego Pomorze powróciło do Polski. Na otrzymanym skrawku wybrzeża znajdowała się szczęśliwie Wielka Wieś, dla której był to początek największego w historii rozwoju. Po pamiętnych zaślubinach Polski z morzem i wizycie w Wielkiej Wsi generała Józefa Hallera wraz z wysokimi rangą dygnitarzami, powstało letnisko oficerskie Hallerowo. Swoją parcelę miał tu sam generał Haller, na której postawił drewniany letni dom. Tereny te szybko stały się ulubionym letniskiem Polaków, a utworzone w 1926 roku Stowarzyszenie Przyjaciół Hallerowa, postawiło sobie za cel jego rozwój. Zbudowano stację kolejową, drogi, wille i pensjonaty, kaplicę św. Wojciecha, założono park rekreacyjny. Oficerska osada stała się ekskluzywnym kurortem. Nadmorskie położenie oraz istnienie powstałego w 1938 roku największego w kraju portu rybackiego na Bałtyku, na wiele lat nadało mu wyjątkowy charakter.

Z czasem kaszubska Wielka Wieś (Wiôlgô Wies), o której pierwsze wzmianki pochodzą z XIII wieku (Welaves), zbudowane po 1920 roku letnisko Hallerowo z rolniczymi wsiami Cetniewo i Poczernino oraz osada przyportowa Władysławowo, dały początek dzisiejszemu miastu. Otrzymało ono oficjalną nazwę od imienia króla Władysława IV i zbudowanej w okresie jego panowania twierdzy ziemnej – Władysławowo.

Wraz z nadaniem praw miejskich w 1963 roku miasto ponownie przeżywało swój dynamiczny rozwój. Powstawały kolejne ulice, sieć kanalizacyjna, budynki użyteczności publicznej, osiedla blokowe, dwie szkoły podstawowe, nowe zabudowania na terenach Poczernina i Cetniewa, pensjonaty i ośrodki wczasowe. Z powodzeniem funkcjonowały przedsiębiorstwa usług turystycznych.

Port rybacki z zapleczem przetwórczo – usługowym mieścił już do 200 kutrów, a wzniesiony pod koniec lat 50. XX wieku socrealistyczny budynek Domu Rybaka początkowo służyć miał rybakom za hotel. Jednak jego rola zmieniała się również wraz z upływem lat.

W 1973 roku do organizmu miejskiego włączone zostały cztery sołectwa: Chłapowo, Ostrowo, Karwia i Tupadły oraz kąpielisko Jastrzębia Góra. Tego roku miasto otrzymało herb, a w 1993 roku powstał hejnał miasta – autorstwa Wojciecha Czerwińskiego, który kompozycję melodii zapisał znakami alfabetu Morse’a. W wyniku tego zabiegu hejnał wybrzmiewa słowami: WŁA WOŁA, WŁA WOŁA,WŁA WŁA WŁA

Kolejnym ważnym wydarzeniem 1993 roku było przekazanie przez Przedsiębiorstwo Połowów i Usług Rybackich „Szkuner” budynku Domu Rybaka samorządowi – na cel siedziby jego władz. Od tego czasu pełni funkcję ratusza. Wcześniej „prezydium” zajmowało obiekt usytuowany przy ul. Niepodległości, ufundowany przez Zarząd Główny Ligi Morskiej i Kolonialnej. W 1996 roku miasto otrzymało nowy wizerunek herbu oraz flagę.

Ożywienie miasta w latach 90. ubiegłego wieku, uwidoczniło się głównie na polu turystyki, handlu i usług oraz w życiu kulturalnym miasta. Atmosfera sprzyjająca podejmowaniu inicjatywy gospodarczej, rozszerzenie funkcji i kompetencji samorządowych oraz przedsiębiorczość mieszkańców doprowadziła do nasilenia rekreacyjnej roli miasta w skali kraju. Nie bez znaczenia było też atrakcyjne położenie Władysławowa, rozbudowana infrastruktura oraz łatwy dostęp komunikacyjny. Wszystko to wpłynęło na rosnący ruch turystyczny.

Spore znaczenie promocyjne dla miasta miało też założenie przez legendarnego trenera kadry bokserów  – Feliksa „Papę” Stamma Centralnego Ośrodka Sportu Cetniewo. Na zgrupowania przyjeżdżała tu elita polskiego sportu: bokserzy, siatkarze, koszykarze, zapaśnicy czy pływacy, za sprawą wybudowanej pływalni krytej „Aquarius”. Dzisiaj szeroka oferta nowoczesnego kompleksu Ośrodka Przygotowań Olimpijskich Cetniewo służy nie tylko sportowcom, ale też mieszkańcom i turystom.

By propagować ideę sportu, na promenadzie ciągnącej się od rozbudowanego na przełomie lat 50 i 60. ub. wieku kościoła pw. WNMP aż do plaży, powstała w 2000 roku Aleja Gwiazd Sportu. To zasługa Fundacji Alei Gwiazd Sportu. Co roku podczas Festiwalu Sportu odsłaniane są spiżowe gwiazdy z nazwiskami wybitnych sportowców i trenerów.

Obecnie Władysławowo liczy ponad 10 tys. mieszkańców i składa się z 5 osiedli: najstarszego Szotlandu, Śródmieścia, Hallerowa, Cetniewa i osiedla Żwirowa. Po przedwojennych atrakcjach kurortu niewiele zostało, są jednak obiekty, które służą nam do dzisiaj: wspomniany wcześniej domek letniskowy Hallerówka – obecnie oddział Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy, znajdujący się w pobliżu Błękitny Domek, w którym znalazło miejsce Muzeum Przyrodnicze Nadmorskiego Parku Krajobrazowego wraz z Błękitną Szkołą oraz mocno przebudowana Warszawianka – niegdyś luksusowy pensjonat, a dzisiaj siedziba Morskiego Oddziału Straży Granicznej.

Władysławowo pięknie rozwinęło się na przestrzeni ostatnich lat. W dużej mierze dzięki turystyce i płynącej z niej obopólnej korzyści – zarówno dla miasta jak i dla odpoczywających tu gości. Zastosowane nowoczesne rozwiązania inwestycyjne, komunikacyjne oraz infrastrukturalne sprawiają, że przyjemnie się tu mieszka i wypoczywa adekwatnie do hasła promocyjnego Gminy Władysławowo: Tu znajdziesz przestrzeń dla siebie…

Dynamiczne zmiany zaszły równolegle w wielu ważnych i widocznych obszarach. Na cele kulturalno – rozrywkowe zbudowana została estrada miejska za ratuszem, na której odbywają się w czasie wakacji występy artystyczne i seanse kinowe. Powstały skwery rekreacyjne na ul. Jachtowej oraz nad zatoką przy ul. Boh. Kaszubskich, ze spacerową kładką edukacyjną na terenie rezerwatu Słone Łąki. Jest wiele nowych placów zabaw, wyposażonych w trwałe, bezpieczne sprzęty. Są boiska: Orlik przy Szkole Podstawowej nr 2 oraz przy ul. Żwirowej wraz z miejscem do gry w koszykówkę i siatkówkę.

Zmodernizowana została ulica Hryniewieckiego, otrzymując w 2019 roku nagrodę Marszałka Województwa Pomorskiego za „Najlepszą Przestrzeń Publiczną”.

Ogromną metamorfozę przeszła też główna arteria między dworcem kolejowym a Domem Rybaka – ulica gen. J. Hallera, gdzie powstał szeroki deptak ze strefą bezpłatnego Internetu, skwer z fontanną, nowe nasadzenia zieleni oraz elementy małej architektury.

Remontu i termomodernizacji dokonano w budynkach Szkoły Podstawowej nr 2 oraz Zespołu Szkół nr 1. Publiczne placówki oświatowe tworzą obecnie dwie szkoły podstawowe i jedna szkoła ponadpodstawowa – Technikum Hotelarsko-Gastronomiczne. Funkcjonuje 5 przedszkoli, w tym od kilku lat Przedszkole Samorządowe nr 1 oraz Szkoła Mistrzostwa Sportowego (NLO SMS PZKosz).

Na poprawę wizerunku miasta wpłynął także remont i termomodernizacja Domu Rybaka, które pozwoliły nie tylko na znaczną redukcję kosztów jego utrzymania, ale także dzięki zachowaniu pierwotnych elementów elewacji, schodów i balustrad przywróciły budynkowi blask. Dopełnieniem tego jest zainstalowana nocna iluminacja, która jeszcze piękniej podkreśla architekturę obiektu. Dom Rybaka w nowej odsłonie jest chlubą mieszkańców Władysławowa.

Zmiany zaszły również w Parku Miejskim im. H. Derdowskiego, który od 2022 roku jest jednym z atrakcyjniejszych miejsc na terenie miasta, gdzie spędzić można czas bliżej natury, z dala od zgiełku komunikacyjnego, zwłaszcza wakacyjnego. Park jest wizytówką miasta.  Łączy funkcję rekreacyjną z edukacyjną, dzięki powstałym strefom wypoczynku, strefom legend kaszubskich, usystematyzowaniu drzew i roślin.

Wypiękniał także dworzec kolejowy, usytuowany w centrum miasta, który po kompleksowym remoncie budynku i terenów wokół niego, w marcu 2023 roku ponownie otworzył swoje podwoje na potrzeby podróżujących.

Wartym odwiedzin jest zachodni falochron w porcie rybackim, który za sprawą znajdującego się na nim muralu “Historia w morzu rozpoczęta…”,wpisany został do księgi Rekordów Polski. Mural składający się z 70 obrazów, powstał w 100. rocznicę Zaślubin Polski z Morzem. Uroczystym obchodom 11 lutego 2020 roku towarzyszyła inscenizacja historyczna z udziałem gospodarzy miasta, mieszkańców, lokalnych stowarzyszeń i organizacji pozarządowych.

W trosce o bezpieczeństwo i komfort wypoczywających na pięknych i rozległych plażach zadbano o jakość tych miejsc. Zwiększono ich dostępność, a na okres kilku miesięcy w roku montowana jest kładka spacerowa, którą można swobodnie się poruszać. Obecnie zaś zakończyły się prace związane z modernizacją wejść na plaże i dostosowaniem ich do potrzeb osób z niepełnosprawnością. Ciągi piesze i pieszo – jezdne zostały poszerzone i wyposażone m.in. w elementy małej architektury.

Poruszanie się mieszkańcom i gościom po dosyć rozległym mieście i okolicach, umożliwia utworzona w 2022 roku miejska linia autobusowa, która przez pierwsze dwa miesiące świadczyła bezpłatne usługi wszystkim podróżującym. Powstało wiele nowych przystanków, przy najbardziej uczęszczanych miejscach, a rozkład jazdy autobusu został dostosowany do potrzeb uczniów szkolnych.

Miasto oprócz wspomnianych już historycznych i atrakcyjnych turystycznie miejsc, miłośnikom aktywnego wypoczynku oferuje komfortowe ścieżki rowerowe z wiatami spoczynkowymi, szlaki piesze, siłownie zewnętrzne, możliwość uprawiania sportów wodnych, rejsy po Bałtyku i wiele innych form dowolnej rekreacji.

Urokiem wciąż zachwyca widok z tarasu wieży Domu Rybaka na panoramę miasta, Półwysep Helski, Zatokę Pucką i wszechobecne morze, z którym tak bardzo związani są Kaszubi.

W mieście znajdują się miejsca zadumy, upamiętniające ważne dla mieszkańców wydarzenia. Kultywowana jest też pamięć Antoniego Abrahama, rzeźbiarza Leona Golli, czy pisarza Augustyna Necla.

Dzisiejsze Władysławowo rozwija się w oparciu o Strategię Rozwoju Gminy Władysławowo, opracowaną aktualnie do 2030 roku. Największą wartością tego dokumentu jest fakt, że powstał przy dużym udziale lokalnej społeczności, która na każdym etapie jego powstawania zgłaszała swoje uwagi i opinie.

Miasto tworzą ludzie, dlatego tak ważne jest zaangażowanie się w jego życie i rozwój. By stworzyć ku temu odpowiednie warunki, mieszkańcy mają możliwość od 2016 roku dysponowania Budżetem Obywatelskim, którego efekty w postaci zrealizowanych zadań widoczne są w przestrzeni miejskiej. Wspierane są oddolne inicjatywy oraz zadania realizowane przez organizacje pozarządowe.

Na potrzeby osób starszych powstał Klub Seniora, mieszczący się w dawnym ogrodzie zimowym Domu Rybaka.

Istotną rolę w sektorze publicznym odgrywają kontynuowane partnerstwa z Lamstedt, Makowem Podhalańskim oraz Scaleą, których przedstawiciele osobiście uczestniczą w większych wydarzeniach czy jubileuszach Gminy Władysławowo. Wciąż rozwijająca się współpraca dotyczy także wymiany doświadczeń gospodarczych, edukacyjnych, turystycznych oraz społecznych.

Na okoliczność uroczystości opracowane zostało logo łączące elementy współczesne z historycznymi, z zapisaną alfabetem Morse’a nazwą Władysławowo, nawiązując w ten sposób do hejnału miasta. Ku uciesze mieszkańców, od 30 czerwca 2023 br. hejnał ponownie rozbrzmiewa z wieży ratusza miejskiego, w specjalnie przygotowanej „urodzinowej” aranżacji, a z jego dźwięków na cały świat WŁADYSŁAWOWO WOŁA WOŁA…

Po około 150-letniej niewoli, na mocy traktatu wersalskiego z 1919 roku Pomorze powróciło do Polski. Na otrzymanym skrawku wybrzeża znajdowała się szczęśliwie Wielka Wieś, dla której był to początek największego w historii rozwoju.

Następnego dnia po oficjalnych zaślubinach Polski z morzem, które odbyły się w Pucku 10 lutego 1920 roku, generał Józef Haller wraz z osobami towarzyszącymi przybył do Wielkiej Wsi, gdzie odbył się na pokładzie kutra o nazwie “Gwiazda Morza” rejs pod polską banderą, po pełnym morzu, stanowiący nieoficjalne, pełnomorskie zaślubiny Polski z morzem.

Jeden z oficerów – ppłk. Henryk Bagiński, zafascynowany pieknem krajobrazu widzianego z pokładu “Gwiazdy Morza”, postanowił kupić od Leona Torlińskiego ziemię – 20 ha ziemi wraz z przyległym lasem, nadając nowej osadzie nazwę Hallerowo. Założenie Hallerowa miało przypominać światu doniosły akt historycznego powrotu Polski nad Bałtyk.

Józef Haller został właścicielem części terenu na podstawie kontraktu kupna-sprzedaży z 15 listopada 1920 roku z wpisem do rejestru 10 kwietnia 1921 roku.

„Generał J. Haller nabył parcele położone w obrębie nieruchomości „Wielka Wieś” pow. puckiego, woj. pomorskiego, przestrzeni 5 ha (na podstawie protokołu z 31.03.1922r.), które zostały na jego imię przepisane w ks. gruntowej dla Gminy Wielka Wieś na karcie 199 tom VII i tam są oznaczone nr 659/41, 660/41 i 661/42.

Parcele łącznie z innymi sąsiednimi gruntami w obrębie tejże miejscowości, a należące do Aleksandra Andrzejewskiego, małżonków Torlińskich i innych, przeznaczone zostały na letnisko nadmorskie pod nazwą „Wielka Wieś Hallerowo” i za zezwoleniem Okręgowego Urzędu Ziemskiego w Poznaniu podzielone przez Państwowy Urząd Katastralny w Pucku na drobne parcele – place.”

Z kontraktu kupna-sprzedaży Haller – Litterer
Akta gruntowe z Biura Notarialnego

Atrakcyjne położenie, malowniczość terenu, bliskość otwartego morza i zatoki, plaże oraz walory komunikacyjne stwarzały bardzo dobre warunki wypoczynku oraz kuracji. Letnisko Hallerowo zaczęło się coraz bardziej rozwijać, co wpływało ożywiająco na gospodarkę osady i pobudzało do jej rozwoju. Uzupełnienie tworzącej się w Hallerowie i Wielkiej Wsi bazy turystycznej stanowiły pobliskie Cetniewo i Poczernino.

Józef Staśko, w “Przewodniku po Polskiem Wybrzeżu” z 1924 roku tak pisze o ówczesnej Wielkiej Wsi:

“Stosunki panujące w Wielkiejwsi pozostawiają jeszcze wiele do życzenia, ale widoczne są z każdym rokiem polepszenia. Można się spodziewać, że braki i niedogodności usuną się w ciągu lat najbliższych, jak w ogóle wszędzie na naszym wybrzeżu. W pierwszym rzędzie powinno się pomyśleć o dobrem przejściu na plaże przez tor kolejowy, potem o umocnieniu i zabezpieczeniu wydm i roślin na nich rosnących od zniszczenia, bo jeszcze nie wszyscy z naszej inteligencji nad morze jadącej zdaje sobie jasno sprawę z tego, że chodzić po wydmach nie można. Letnicy, leżący na plaży i wygrzewający sie do słońca narzekają w czasie wiatru, że im piasek lotny z wydmy zasypuje oczy. Nie wiedzą o tem, że to oni sami są sprawcami tego, łażąc po wydmach, jakby naumyślnie. (…) Kto pierwszy raz spojrzy na ten krajobraz, najlepiej pod zachód słońca, mając go za sobą, ten nigdy go nie zapomni jeszcze raz tu przybędzie, choćby zdaleka przypatrzeć się mu po raz wtóry…”

W latach 1921-1923 nastąpił rozwój budownictwa. Z tamtego okresu pochodzą m.in.: niewielki, drewniany, letniskowy domek nazywany od nazwiska generała “Hallerówką” – dzieło inżyniera Jana Pilara ze Starogardu, tzw. “Błękitny Domek” adiutanta generała Hallera – Jana Dworzańskiego, pensjonat państwa Bagińskich “Warszawianka” z gorącymi kąpielami morskimi (obecnie siedziba Straży Granicznej), pensjonat „Solmare” pani Wandy Andrzejewskiej oraz tzw. „Sienkiewiczówka” przy ul. Rybackiej 9 z piękną architekturą polskiego dworku. Na terenie dzisiejszego Ośrodka Przygotowań Olimpijskich Cetniewo znajdowała się jednostka szkoleniowa żołnierzy.

Historia “Hallerówki” kryje w sobie ciekawy epizod. W latach 20-tych generał Józef Haller wraz z generałem T. Rozwadowskim przystąpili jako główni udziałowcy do założonego przez Związek Hallerczyków Zrzeszenia Pracy Spółdzielni Zarobkowej, której głównym celem miało być m.in. zdobycie środków dla żołnierzy pozostających bez pracy. Niestety po krótkim okresie spółka upadła, główni jej udziałowcy popadli w ogromne długi a Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie, który udzielił im kredytu zajął budynek w Hallerowie wchodząc na jego hipotekę. Przyjaciele i towarzysze broni generała zawiązali Komitet Obywatelski Wykupu Hallerowa, który zbierał składki na wykup budynku. Ostatecznie nieruchomość wraz z „Hallerówką” nabył Zarząd Chorągwi Wielkopolskiej Związku Hallerczyków, który następnie dokonał aktu darowizny budynku na rzecz syna Józefa Hallera – Eryka. W ten sposób pozostał on nadal w rękach rodziny de Hallenburg Haller do roku 1939.

W 1926 roku założono Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa (zatwierdzone i wciągnięte do rejestru stowarzyszeń i związków zodnie z postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 1926 roku), którego celem było inicjowanie rozwoju osady pod względem ekonomicznym, kulturalnym, estetycznym, sportowym i towarzyskim. Należeli do niego sympatycy i obywatele Wielkiej Wsi oraz pracownicy z terenu starostwa.

20 stycznia 1929 roku został zatwierdzony projekt kaplicy – kościoła p.w. Św. Wojciecha, realizowany przez Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa. Autorem projektu kaplicy w stylu gotyku nadwiślańskiego był profesor Politechniki Warszawskiej inż. Lisiecki. Na czele Komitetu Budowy Kościoła stanął ksiądz Kazimierz Merklein, dzieki pomocy którego budowę rozpoczętą w 1930 roku zakończono w ciągu trzech lat.

Lata dwudzieste to również początek rozwoju turystyki na tym terenie. Willowa dzielnica Hallerowo stała się słynnym ekskluzywnym kąpieliskiem, do którego zjeżdżali się znamienici goście, głównie wyżsi oficerowie sztabowi II Rzeczpospolitej oraz “salonowa” Warszawa – malarze, poeci, muzycy i pisarze oczekujący na twórczą wenę. Dalszy rozwój ruchu turystycznego znacznie zwiekszyło dogodne połączenie komunikacyjne z resztą kraju. 

W latach 1929 -1931 Wielka Wieś – Hallerowo została połączona z powstającym wówczas letniskiem – Jastrzębią Górą. Inicjatorem budowy drogi było również Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa. Nawierzchnię mającej blisko dziewięć kilometrów drogi stanowiła ręcznie układana kostka bazaltowa, sprowadzana z Wołynia. Wkrótce po oddaniu do użytku odbył się po niej pierwszy wyścig automobilowy. Droga ta, nazywana „Bulwarem Nadmorskim”, służy do dzis i podlega konserwatorowi zabytków.

Dzięki staraniom Towarzystwa wzniesiono także budynek stacji kolejowej, która do 1950 roku nosiła nazwę Wielka Wieś – Hallerowo.

Najstarsze udokumentowane ślady człowieka na tym terenie datuje się na młodszą epokę kamienia (4200-1700 p.n.e.).

Rdzennymi mieszkańcami tej ziemi byli i są nadal Kaszubi – słowiańscy potomkowie wschodniej gałęzi dawnych Pomorzan.

Historia Władysławowa sięga wczesnego średniowiecza. Już w XIII-XIV wieku w dokumentach odnotowano miejscowość rybacką o nazwie Wielka Wieś, a także wsie rolnicze: Cetniewo i Poczernino.

Wielka Wieś po raz pierwszy została wspomniana w zapiskach historycznych w 1284 roku pod nazwą VELAVES. Były to czasy syna Świętopełka I – Mściwoja II, który właśnie w tym roku nadał tę osadę Piotrowi Glabunie, synowi gdańskiego podczaszego.

25 marca 1376 roku Wielka Wieś otrzymała przywilej lokacyjny, który został potwierdzony 25 lutego 1633 roku przez króla Władysława IV.

W 1407 roku – w czasach wyzyku krzyżackiego – w przekazach niemieckich pojawiła się zgermanizowana nazwa wsi – GROSSENDORF, zaś w języku polskim nazwa Wielka Wieś została zanotowana po raz pierwszy w 1598 roku.

Mieszkańcy Wielkiej Wsi zajmowali się wówczas głównie rybołówstwem oraz rolnictwem. Ponadto posiadali rozwinięty kunszt stolarski i kowalski oraz szereg umiejętności, takich jak wyplatanie sieci, koszy i innych naczyń.

Już od zarania dziejów odznaczali się przywiązaniem do swojej krainy i zawodu rybackiego, wielkim poczuciem obowiązku, odwagą, odpowiedzialnością, pracowitością oraz szczególnym stopniem uspołecznienia.

W latach 1546-1676 – podczas istnienia starostwa puckiego – nastąpił widoczny rozwój wsi.

W XVII wieku pojawiło się zagrożenie od strony Szwecji. W obliczu spodziewanego najazdu szwedzkiego król Władysław IV nakazał w 1635 roku budowę fortu wojennego, dla umocnienia całokształtu pozycji morskiej Polski. Projekty fortyfikacji i budowy portu opracowali inżynier a zarazem artylerzysta Fryderyk Gatkant oraz architekt Jan Pleitner. Twierdza została wybudowana w odległości nie większej jak 8 km od Wielkiej Wsi a nazwano ją od imienia króla – Władysławowo.

W 1655 roku król szwedzki Karol Gustaw podjął decyzję o napaści na Polskę a skutki wojny były fatalne również dla Wielkiej Wsi.

Po pierwszym rozbiorze w 1772 roku Wielka Wieś przeszła pod panowanie pruskie i ciągle podupadając w 1789 roku stała się lennem króla pruskiego, a zamieszkiwało w niej zaledwie 15 rodzin.

Rok 1885 to między innymi początek zorganizowanej obrony przed pożarami na terenie Wielkiej Wsi (Grossendorf), co miało związek z wydanym przez Rząd Pruski Zarządzeniem dotyczącym Ochrony Pożaru, którą obowiązkowo musiała mieć każda zwarta wieś, w tym również Wielka Wieś. Do czasu założenia Ochotniczej Straży Pożarnej opiekę nad sprzętem pożarniczym sprawował ogniomistrz Józef Kortas, w którego stodole zlokalizowano m.in. zakupioną w 1886 roku ręczną sikawkę oraz sprzęt podręczny w postaci beczek, wiader, hełmów, węży itp.

Obowiązkowe wówczas stawiennictwo ludności do pożaru dotyczyło wszystkich mężczyzn w wieku od lat 18 do 60, oprócz księdza, nauczyciela i właściciela karczmy, który był zobowiązany udzielić bezpłatnie noclegu śpiewakom, włóczęgom i żebrakom. W 1906 roku powstała pierwsza w Wielkiej Wsi remiza, która rozpadła się po kilku latach.

Po około 150-letniej niewoli, na mocy traktatu wersalskiego z 1919 roku Pomorze powróciło do Polski. Na otrzymanym skrawku wybrzeża znajdowała się szczęśliwie Wielka Wieś, dla której był to początek największego w historii rozwoju.